Projekat mentalno zdravlje – Samopomoć u mentalnom zdravlju

Naziv projekta: “SAMOPOMOĆ U MENTALNOM ZDRAVLJU”

Datum početka projekta: 01.07.2015. god.

Predloženo trajanje projekta: 21 mjesec

NOSILAC PROJEKTA:DRUŠTVO PSIHOLOGA BRČKO DISTRIKTA BIH

Poštanska adresa:  KLOSTERSKA BB, AREA PROJEKT, 76100 Brčko

Telefon:  + 387 65 645 730

E-Mail: miroslavgavric@yahoo.com ili  samopomocimz@gmail.com

Kontakt osoba  za projekat (ime i pozicija): MIROSLAV GAVRIĆ, Koordinator projekta

 

Sažetak projekta

U okviru Projekata mentalnog zdravlja u BiH (PMZ BiH), Faza II, kao nastavka Faze I Projekta mentalnog zdravlja, tri udruženja psihologa iz BiH, Društvo psihologa Brčko distrikta BiH, Društvo psihologa Republike Srpske i Društvo psihologa u Federaciji BiH zajedno apliciraju za projekat “Samopomoć u mentalnom zdravlju”. Nosilac projekta je Društvo psihologa Brčko distrikta (DPBD), a partneri su  Društvo psihologa u Federaciji BiH i Društvo psihologa Republike Srpske, koji su povodom projekta potpisali Memorandum o saradnji.

Društvo psihologa Brčko distrikta BiH (DPBD) zajedno sa dva entiteska društva psihologa čini Savez društava psihologa Bosne i Hercegovine. DPBD broji tridesetak psihologa sa područja Brčko distrikta i za cilj ima afirmaciju struke u svim oblastima djelovanja psihologa kroz razvoj i unapređenje teorije i prakse, te edukaciju i istraživanja. Aktivnost uglavnom provodi na području Brčko distrikta BiH i sjeveroistočne BiH, ali je u saradnji sa druga dva društva radilo na cijelom području BiH. Misija društva je da edukuje zajednicu i promiče mentalno zdravlje i društvo je sprovodi kroz snimanje stanja (upitnicima, skalama i testovima), organizaciju edukativnih skupova te provođenje kampanja. DPBD ima za cilj i razvoj struke i nauke.

Projekat “SAMOPOMOĆ U MENTALNOM ZDRAVLJU” podrazumijeva  edukaciju 42 psihologa/inje zaposlenih u Centrima za mentalo zdravlje iz cijele BiH da razviju vještine potrebne za formiranje i rad grupa samopomoći klijenata CMZ-a. Cilj projekta je povećanje socijalne i emocionalne funkcionalnosti korisnika usluga CMZ-ova kroz njihovo učešće u grupama samopomoći. Grupe samopomoći funkcionišu na humanističkim pretpostavkama, tj. pretpostavkama da je pojedinac odgovoran za vlastiti život i da, uz podršku drugih članova grupe, može prevazići vlastite probleme ili prevenisati njihovu komplikaciju. Grupe samopomoći imaju prednost nad ostalim grupnim psihoterapijskim tehnikama u radu sa klijentima sa teškim mentalnim poremećajima, zbog svoje jednostavnosti i aktivne participacije samih klijenata, a istovremeno uz malu cijenu koštanja. Svjetska zdravstvena organizacija potencira aktivno učešće klijenata u liječenju što ova tehnika omogućuje, stoga su one postale praksa koja je uveliko zastupljena u razvijenim zemljama Zapadne Evrope. Mala cijena koštanja i orjentisanost na klijenta, uz podršku edukovanih timova CMZ-e i prepoznatost usluge u sistemu zdravstvene zaštite, garant su održivosti grupa samopomoći koje se namjeravaju formirati u CMZ-e koji su uključeni u projekat.

Svaki CMZ-e. u projekat delegira jednog/u psihologa/inju i on/a će u toku 21 mjesec  trajanja projekta (07.2015-03.2017) proći obuku o radu sa grupama samopomoći (2 dvodnevna edukativna seminara), uspostaviti i raditi sa Grupama samopomoći i biti mentorisan/a. Troškovi prevoza, smještaja i ishrane, edukativnog materijala i mentorisanja će biti obezbjeđeni od strane organizatora i donatora. Projekt će voditi Koordinator ispred DPBD, a monitoring i evaluaciju će raditi predstavnici entitetskih društava psihologa. Predavači/edukatori će bit eminentni stručnjaci-psihoterapeuti iz BiH i regiona koji imaju značajno iskustvo u radu sa grupama samopomoći.Takođe, u rad će se uključiti i predstavnici korisničkih udruženja.

Projekat finansira Švajcarska agencija za razvoj i saradnju (SDC) kroz program Mentalno Zdravlje koji u BiH implementira Asocijacija XY Sarajevo. Nosilac aktivnosti je Društvo psihologa Brčko distrikta BiH www.dpbd.org.

Cilj projekta je jačanje usluga mentalnog zdravlja u zajednici kroz uspostavljanje nove usluge na nivou Primarne zdravstvene zaštite, odnosno usluge CMZ-e, Grupe samopomoći, a koje će oformiti i implementirati u svojim CMZ-e psiholozi/ginje koji su edukovani/e u toku projekta. Nova usluga će doprinijeti boljim zdravstvenim ishodima, boljoj kvaliteti života korisnika usluga mentalnog zdravlja na nivou Primarne zdravstvene zaštite i opštem blagostanju osoba sa mentalnim poremećajima. Ovo je u skladu sa Direktnim rezultatom 3 Projekta mentalnog zdravlja – Ojačane kompetencije i vještine multidisciplinarnih timova za pružanje kvalitetnijih usluga mentalnog zdravlja.

Strategija projekta, ciljevi i očekivani rezultati

Opšte ishodište i cilj projekta “SAMOPOMOĆ U MENTALNOM ZDRAVLJU” je unapređena socijalno-emocionalna funkcionalnost korisnika usluga CMZ-a kroz uspostavljanje nove specijalizovane usluge CMZ-e na nivou Primarne zdravstvene zaštite– Grupe samopomoći. Ciljna grupa ovog projekta su klijenti CMZ-e sa teškim mentalnim poremećajima za koje je, prema procjeni timova CMZ-e na početku projekta, Grupa samopomoći adekvatna terapijska metoda u datom trenutku njihovog tretmana.

Na osnovu preliminarnog anketiranja, 42 CMZ-e i njihovi Direktori Domova Zdravlja su pristali da uvedu novu uslugu- Grupu samopomoći i nominovali 42 psihologa/inje (po jednog iz svakog CMZ-e) za učešće u edukaciji u okviru ovog projekta. Potom su CMZ-e koji su pristali na projekat ponovo anketirani Upitnikom u kojem su davali odgovore o postojanju/nepostojanju grupa samopomoći i specifičnostima njihovog funkcionisanja. Ovim anketiranjem je utvrđeno da 15 (36%) od 42 CMZ-e ima oblike grupnog rada koje u potpunosti ili djelimično zadovoljavaju kriterijume Grupa samopomoći, dok se u ostalim CMZ-e ovakve usluge ne nude.

Da bi se ostvario ishod projekta (Unapređena funkcionalnost korisnika usluga CMZ-ova kroz Grupe samopomoći), namjeravamo postići direktni rezultat-povećati kapacitet CMZ-a za izvođenje nove usluge Grupa samopomoći. Ovo će se uraditi na način da se edukuju psiholozi/ginje, a pokazatelji će biti: Broj edukavonih psihologa (42; od toga 90% psihologinja i 10% psihologa, što odražava zastupljenost rodnih kategorija među zaposlenim na mjestu psihologa/inje u CMZ); Povećanje kapaciteta za provođenje grupa samopomoći (evaluacije znanja test/retest metodom); Broj CMZ koji su uspostavili i sprovode grupe samopomoći najmanje 80% od 42 centra, za razliku od početnog stanja 15 (36%); Broj psihologa/inja koji sprovode grupe samopomoći, najmanje 80% od 42 psihologa iz centra; Broj grupa samopomoći treba biti najmanje u 80% od 42 centra; Broj korisnika grupa samopomoći (cca 500) i Povećano zadovoljstvo korisnika Grupa samopomoći ukupnim uslugama CMZ-e.

Da bi se utvrdilo početno stanje zadovoljstva uslugama CMZ-e na početku projekta ćemo  provesti početno ispitivanje Upitnikom o zadovoljstvu klijenata (Client Satisfaction Questionnaire – CSQ-8) koji će ispunjavati klijenti, a na kraju projekta završno  ispitivanje korisnika. Očekujemo da ćemo dobiti značajno povećanje zadovoljstva uslugama CMZ-e kod najmanje 60% korisnika.

Predviđeno je da 42 psihologa/inje prođu kroz edukaciju/trening, te superviziju od strane Monitoring tima i psihoterapeuta/edukatora. Edukatori će biti psihoterapeuti koji imaju iskustvo u radu Grupa samopomoći i koji će polaznicima dati adekvatna teorijska i praktična znanja potrebna za formiranje, vođenje i praćenje grupa samopomoći kroz dva dvodnevna treninga. A nakon toga, će pratiti njihov rad zajedno sa monitoring timom i pružiti superviziju u dva navrata.

Ključni pokazatelji ishoda (Unapređena funkcionalnost korisnika usluga CMZ-ova kroz Grupe samopomoći) kojim će se utvrditi koliki je uticaj projekta na korisnike koji se ostvaruje kroz rad u grupama samopomoći su: Statistički značajno povećanje samoprocjene socijalne funkcionalnosti 60% korisnika nove usluge  CMZ-e; Statistički značajno povećanje samoprocjene emocionalne adekvatnosti kod 60% korisnika nove usluge  CMZ-e; Statistički značajno poboljšanje globalnog funkcionisanja kod 60% korisnika na osnovu procjene psihologa/inje CMZ-e i Statistički značajno povećanje procjene socijalno-emocionalnog funkcionisanja kod 60% korisnika nove usluge CMZ-e, na osnovu procjene ukućana.

Da bi se utvrdilo početno stanje socijalne i emocionalne funkcionalnosti na početku projekta će se provesti početno ispitivanje, a na kraju projekta završno  ispitivanje korisnika. GAF skalom će korisnike procjenjivati psiholozi/ginje, a ASEBA upitnik će ispunjavati i klijenti/kinje i njihova porodica/ukućani. Prema tome, procjena će biti vršena iz tri izvora: od strane nekog od porodice/ukućana, psihologa iz CMZ-e i samoprocjena samog korisnika (socioemocionalno funkcionisanje). Imajući u vidu da ne postoje referentni rezultati u zemlji, naglašavamo da za baseline uzimamo naše inicijalno ispitivanje, a očekujemo postizanje statistički značajne promjene u socijalnom i emocionalnom funkcionisanju kod 60% korisnika nakon projekta; kod ostalih korisnika se takođe očekuje evidentiranje promjene koja neće nužno biti statistički značajna.

Ključni izazov projekta će biti predstaviti novu uslugu klijentima jer uglavnom nemaju iskustva sa grupnim aktivnostima (odnosno samo u 36% CMZ-e je imaju u nekom obliku i za samo određene grupe klijenata), a za pretpostaviti je da nemaju dovoljno samopouzdanja za prihvatanje novina u njihovom tretmanu. Ovo će se uraditi i kroz primjere dobre prakse (na edukacijama će biti prisutni predstavnici korisničkih udruženja koja već imaju praksu vođenja grupa samopomoći, a koji će dati perspektivu iz ugla korisnika (Fenix iz Tuzle, Zajedno iz Banja Luke ili Tunel iz Ključa). Uloga psihologa/inje će u velikoj mjeri biti i motivaciona. Moraće uslugu približiti korisnicima na prijemčiv način uz jasno prezentovanje benefita koji se od usluge očekuju.

Edukacija/trening će biti sprovedena kroz dva dvodnevna seminara i to prvi u Sarajevu, 12. i 13. septembra, a drugi u Brčkom 12. i 13. decembra. Tokom edukacije psiholozi/ginje će biti upoznati sa Grupama samopomoći, konceptu njihovog rada, načinima formiranja i održavanja takvih grupa, kao i o osnovnim psihoterapijskim pravcima  (KBT, geštalt psihoterapije i porodične sistemske terapije) koji su teorijska podloga za Grupe samopomoći. Predavači/edukatori će biti eminentni stručnjaci-psihoterapeuti iz BiH i regiona koji uspješno rade sa Grupama samopomoći (Medin Hodžić, Đana Lončarica i Melina Lučkin).

Monitoring tim (dva člana, jedan za Republiku Srpsku i Brčko distrikt i drugi za Federaciju BiH i dva asistenta) je zadužen za organiziranje ispitivanja početnog stanja skalama i upitnicima, koje će obaviti psiholozi/ginje u svojim CMZ-e neposredno poslije prvog treninga, kao i za završno ispitivanje u zadnjem kvartalu projekta, nakon čega će uraditi konačnu evaluaciju. Monitoring tim će zajedno sa predavačima/edukatorima supervizirati rad psihologa/inja u formiranju i održavanju Grupa samopomoći u dva navrata. Takođe, Monitoring tim će tjesno sarađivati i sa predavačima/edukatorima, u realizaciji edukacija.

Nova usluga će doprinijeti boljim zdravstvenim ishodima, boljoj kvaliteti života korisnika usluga mentalnog zdravlja i opštem blagostanju osoba sa mentalnim poremećajima. Ovo je u skladu sa Direktnim rezultatom 3 projekta Mentalno zdravlje – Ojačane kompetencije i vještine multidisciplinarnih timova za pružanje kvalitetnijih usluga mentalnog zdravlja. Takođe, očekujemo da se projektom motivišu korisnici da preuzmu aktivniju ulogu u svom tretmanu, a samim tim i da se poveća njihovo samopoštovanje i samostalnost, jer će raditi na sebi u grupama bez prisustva osoblja CMZ-a. Ovakva nova usluga CMZ-a  će dati doprinos ukupnoj Reformi mentalnog zdravlja u BiH, time što će odmaći klijente od do sada široko rasprostranjenog kalupa- dijade ljekar pacijent, što je jedan od opštih ciljeva Mentalnog zdravlja u zajednic.Takođe, očekujemo de će klijenti biti zadovoljniji uslugama koje pružaju CMZ-e.

U prvoj edukaciji naglasak je na postupku provođenja koraka projekta i teorijskim i praktičnim postavkama potrebnim za formiranje Grupa samopomoći. Edukovani psiholozi/ginje imaju mjesec dana da u svojim CMZ-e obave preliminarno testiranje upitnicima i skalama i iste dostave monitoring timu i koordinatoru projekta, te da formiraju Grupe samopomoći i započnu njihov rad. Nakon 3 mjeseca je druga dvodnevna edukacija kad se dobija povratna informacija od edukovanih psihologa/inja o formiranju i radu Grupa samopomoći, razmatraju se poteškoće i problemi u funkcionisanju, te prezentuju primjeri dobre prakse. Takođe, psiholozi dobijaju dodatnu kratku edukaciju iz psihoterapijskih tehnika koja im služi za poboljšanje rada Grupa samopomoći.

 Timovi CMZ-e na osnovu njihovog trenutnog stanja u tretmanu, nominuju korisnike koji će biti uključeni u Grupe samopomoći. Grupe će se sastojati od 8 do 12 korisnika, a CMZ-e će moći imati i više grupa samopomoći. Korisnici koji su odabrani potpisuju dobrovoljni pristanak da će biti korisnici nove usluge i prolaze kroz testiranje navedenim upitnicima i skalama, što čine i njihovi ukućani i psiholozi/ginje. O ovome CMZ-e obavještava Koordinatora projekta i Monitoring tim koji na osnovu toga dobija baseline stanje nužno za izradu evaluacijskih izvještaja.

 

Plan implementacije i vremenski okvir

  • avgust 2015 Prva edukacija (Sarajevo)
    • Prvi dan: upoznavanje sa projektom i teorijskim osnovama rada Grupa samopomoći.
    • Načini formiranja Grupa samopomoći smjernice i upustva. Upoznavanje sa evaluacionim tehnikama (skale i upitnici) koje će se koristiti u projektu
    • Drugi dan: Praktični rad/vježbe na uspostavi Grupa samopomoći kroz vježbu i roleplay (igranje uloga)
    • Monitoring tim opskrbljuje psihologe/inje skalama i upitnicima sa detaljnim upustvom kako ih zadati, kome od korisnika, u kojem obimu i kako rezultate unijeti u unaprijed napravljenu bazu podataka
    • Monitoring tim radi periodični izvještaj i evaluaciju prve edukacije

 

  • septembar-novembar 2015
    • Edukovani psiholozi/ginje imaju mjesec dana da u svojim CMZ-e obave preliminarno testiranje upitnicima i skalama i iste dostave monitoring timu i koordinatoru projekta, te da formiraju Grupe samopomoći i započnu njihov rad.
    • Rad psihologa sa grupama samopomoći

 

  • novembar 2015 Druga edukacija (Brčko)
    • Prvi dan: upoznavanje sa radom psihologa/inja na uspostavljanju Grupa samopomoći u CMZ-e . Elaboracija poteškoća u radu, pomoć u prevazilaženju poteškoća i upoznavanje sa primjerima dobre prakse koje će prezentovati gosti, članovi Korisničkih udruženja. Praktični rad, otklanjanje najčešćih problema u radu grupa samopomoći kroz roleplay (igranje uloga)
    • Drugi dan: Upoznavanje sa psihoterapijskim pravcima koji su teorijska osnova za tehniku Grupe samopomoći (KBT, Geštalt i Porodična sistemska psihoterapija)
    • Monitoring tim predstavlja psiholozima/ginjama plan i način supervizije Grupa samopomoći
    • Monitoring tim radi periodični izvještaj i evaluaciju druge edukacije

 

  • novembar 2015 – septembar 2016
    • Rad psihologa/inja u CMZ-e sa Grupama samopomoći
    • Monitoring tim sa edukatorima provodi superviziju rada psihologa/inja sa Grupama Samopomoći, obilazeći ih prvi put

 

  • septembar 2016-februar 2017
    • Rad psihologa/inja u CMZ-e sa Grupama samopomoći
    • Monitoring tim sa edukatorima provodi superviziju rada psihologa/inja sa Grupama Samopomoći, obilazeći ih drugi put
    • Monitoring tim prikuplja od psihologa/inja rezultate finalnog ispitivanja i kompletira bazu podataka
    • Monitoring tim pravi evaluaciju na osnovu inicijalnog i finalnog ispitivanja
    • Projekt tim pravi konačan izvještaj o projektu

Projekat mentalnog zdravlja potpisao ugovor sa predstavnicima profesionalnih udruženja psihologa i socijalnih radnika

Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske i Federalno ministarstvo zdravstva nastavljaju saradnju sa Vladom Švicarske u okviru Projekta mentalnog zdravlja u Bosni i Hercegovini koji implementira Asocijacija XY.

Projekat mentalnog zdravlja, u okviru ishoda 2, podržava jačanje kompetencija i vještina multidisciplinarnih timova za pružanje kvalitetnijih usluga u centrima za mentalno zdravlje u BiH kroz dodatne obuke u saradnji sa profesionalnim udruženjima (psihologa, medicinskih sestara/tehničara, socijalnih radnika i psihijatara), te podršku u primjeni stečenih znanja na radnom mjestu.

Nakon niza provedenih pripremnih aktivnosti u okviru saradnje sa profesionalnim udruženjima stekli su se uslovi za potpisivanje ugovora sa profesionalnim udruženjima psihologa i socijalnih radnika koji su sa partnerskim udruženjima aplicirali za dodjelu sredstava za provođenje edukativnih programa za pružanje inovativnih usluga u centrima za mentalno zdravlje u BiH.

U prostorijama Federalnog ministarstva zdravstva danas, 23.07.2015., upriličeno je potpisivanje ugovora između predstavnika Asocijacije XY, koja implementira Projekat mentalnog zdravlja u BiH, te Društva psihologa Brčko distrikta i Društva socijalnih radnika TK, koji će u saradnji sa Društvom psihologa RS, Društvom psihologa FBiH i Udruženjem korisnika i profesionalaca iz oblasti mentalnog zdravlja “Stella” iz Zenice provoditi edukativne programe u centrima mentalnog zdravlja